आयदान | Aaydan | उर्मिला पवार | दलित स्त्री आत्मकथन | मराठी पुस्तक

उर्मिला पवार (Urmila Pawar) लिखित ‘आयदान’ हे मराठी दलित साहित्य आणि स्त्री आत्मकथनाच्या परंपरेतील अत्यंत महत्त्वाचे आत्मकथन आहे. ग्रामीण कोकणातील सामाजिक वास्तव, गरिबी, जातीय विषमता, स्त्री म्हणून आलेले अनुभव आणि संघर्ष यांचे प्रभावी चित्रण या पुस्तकातून वाचायला मिळते.

लेखिकेच्या बालपणापासून सुरू होणारा जीवनप्रवास पुढे शिक्षण, नोकरी, सामाजिक जाणीव आणि स्वतःची ओळख निर्माण करण्यापर्यंत पोहोचतो. प्रतिकूल परिस्थितीतही शिक्षणाच्या बळावर स्वतःचे आयुष्य घडवताना आलेले अनुभव ‘आयदान’ मध्ये प्रामाणिकपणे मांडले आहेत.

दलित समाजातील स्त्रीचे जीवन, जातिव्यवस्थेचे वास्तव, सामाजिक विषमता, स्त्री-पुरुष असमानता आणि बदलत्या सामाजिक परिस्थितीचा वेध घेताना लेखिकेचा व्यक्तिगत अनुभव व्यापक सामाजिक वास्तवाशी जोडला जातो. त्यामुळे हे केवळ एका स्त्रीचे आत्मकथन न राहता दलित स्त्रीजीवन, सामाजिक संघर्ष आणि परिवर्तनाचा दस्तऐवज ठरते.

मराठी दलित साहित्य, आत्मकथन, स्त्रीवादी साहित्य आणि सामाजिक वास्तवावर आधारित साहित्य वाचणाऱ्या वाचकांसाठी ‘आयदान’ हे महत्त्वाचे पुस्तक आहे. उर्मिला पवार यांच्या संवेदनशील आणि प्रभावी लेखनातून संघर्षातून उभे राहण्याची जिद्द, आत्मभान आणि सामाजिक परिवर्तनाची जाणीव प्रकर्षाने जाणवते.