Sanjeevan | संजीवन | B. D. Kher | Dnyaneshwar Maharaj Biographical Novel

Sanjeevan’ (संजीवन) ही विख्यात लेखक B. D. Kher (भा. द. खेर) लिखित संत ज्ञानेश्वर महाराजांच्या जीवनावर आधारित भावस्पर्शी चरित्रात्मक कादंबरी आहे. वारकरी संप्रदायात प्रेमाने ‘माउली’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या ज्ञानेश्वर महाराजांचे जीवन, कार्य आणि अध्यात्मिक प्रवास यांचे रसाळ आणि लालित्यपूर्ण चित्रण या कादंबरीत करण्यात आले आहे.

विठ्ठलपंत आणि रुक्मिणी, म्हणजेच ज्ञानेश्वर महाराजांचे मातापिता, यांच्या विवाहापासून या कादंबरीतील कथानकाला सुरुवात होते. ज्ञानेश्वर महाराजांच्या बालपणापासून त्यांच्या आध्यात्मिक प्रवासापर्यंतचे विविध घटना-प्रसंग लेखकाने भावपूर्ण शैलीत मांडले आहेत.

संस्कृत भगवद्गीतेवरील ‘भावार्थदीपिका’ अर्थात ‘ज्ञानेश्वरी’ या महान ग्रंथाशी जोडलेला ज्ञानेश्वर महाराजांचा आध्यात्मिक वारसा आणि लोककल्याणाचे त्यांचे कार्य या कादंबरीतून वाचकांसमोर येते. त्यांच्या जीवनातील करुण, भावोत्कट आणि अंतर्मुख करणारे प्रसंग वाचकाला भावनिकदृष्ट्या गुंतवून ठेवतात.

कादंबरीचा उत्कर्षबिंदू म्हणजे ज्ञानेश्वर महाराजांचा संजीवन समाधी सोहळा. ज्ञानेश्वर माउलींच्या जीवनप्रवासाचा हा अत्यंत भावस्पर्शी आणि भक्तिभावाने ओथंबलेला प्रसंग ‘संजीवन’ या कादंबरीला विशेष गहिराई देतो.

Sant Dnyaneshwar Biography, Dnyaneshwar Maharaj Books, Dnyaneshwari, Warkari Literature, Sant Sahitya, Marathi Biographical Novel आणि Marathi Religious Literature यांमध्ये रस असणाऱ्या वाचकांसाठी ‘संजीवन’ हे महत्त्वाचे पुस्तक आहे.