Lakshmanresha | लक्ष्मणरेषा | R. K. Laxman | आर. के. लक्ष्मण | Autobiography

‘लक्ष्मणरेषा’ हे प्रसिद्ध व्यंगचित्रकार R. K. Laxman (आर. के. लक्ष्मण) यांचे आत्मचरित्र आहे. भारतीय व्यंगचित्रकलेला वेगळी ओळख देणाऱ्या या प्रतिभावंत कलाकाराच्या आयुष्यातील अनुभव, प्रसंग, माणसे आणि आठवणी या पुस्तकातून मिश्कील, खुसखुशीत आणि खुमासदार शैलीत समोर येतात.

भारतीय समाजातील विविध स्तरांचे प्रतिनिधित्व करणारी माणसे आर. के. लक्ष्मण यांच्या व्यंगचित्रांमध्ये दिसत असत. सुरुवातीला गुजराती, मराठी, केरळी, बंगाली, पंजाबी अशा विविध चेहरेपट्टी आणि वेशभूषेतील मोठा जमाव त्यांच्या व्यंगचित्रांमध्ये असे. मात्र व्यंगचित्र सादर करण्याची वेळ गाठण्यासाठी हा जमाव हळूहळू कमी होत गेला आणि अखेरीस जन्म झाला त्या अविस्मरणीय ‘Common Man – सामान्य माणसा’चा.

टक्कल, फुगीर नाक, आखूड मिशा, धोतर आणि चौकडीचा कोट आणि चेहऱ्यावर कायम भांबावलेले भाव असलेला हा सामान्य माणूस पुढे भारतातील कोट्यवधी मूक जनतेचा प्रतिनिधी बनला.

आर. के. लक्ष्मण यांच्या स्वतःच्या जीवनातही अनेक गंमतीदार आणि अनपेक्षित प्रसंग घडले. त्यांच्या व्यंगचित्रातील आकड्यांमधून सट्ट्याचे संकेत शोधणारा व्यापारी, न्यूयॉर्कच्या Park Avenue परिसरातील एक मजेदार गैरसमज किंवा एका पार्टीतील प्रसंगामुळे आयुष्यातला एक दिवस अक्षरशः ‘कोरा’ होणे—अशा अनेक आठवणी त्यांच्या लेखणीतून विनोदी रंगात समोर येतात.

‘लक्ष्मणरेषा’ हे केवळ एका व्यंगचित्रकाराचे आत्मचरित्र नाही; तर उपहास, विनोद, विडंबन, निरीक्षणशक्ती आणि जीवनाकडे पाहण्याची मिश्कील दृष्टी यांचा सुंदर मिलाफ आहे. जीवनाच्या कॅनव्हासवर आर. के. लक्ष्मण यांनी रेखाटलेली शब्दचित्रे त्यांच्या व्यंगचित्रांइतकीच जिवंत आणि खुमासदार आहेत. Lakshmanresha by R. K. Laxman हे R. K. Laxman, Common Man, Indian Cartoonist, Marathi Autobiography आणि Cartoon Art यामध्ये रस असणाऱ्या वाचकांसाठी विशेष महत्त्वाचे पुस्तक आहे.