Mauli | माऊली

माऊली’ ही मराठी साहित्यातील एक विलक्षण, प्रयोगशील आणि चिंतनगर्भ कादंबरी आहे. या कादंबरीची नायिका कोणतीही मानवी व्यक्ती नसून—एक मांजर आहे. पण ही मांजर केवळ प्राणी म्हणून राहत नाही; ती हळूहळू आदिमाया, जगन्माता आणि सृष्टीच्या मूलभूत प्रेरणांचं प्रतीक बनत जाते.

आनंद यादव आपल्या सूक्ष्म निरीक्षणशक्तीने वाचकाला थेट मार्जारविश्वात घेऊन जातात. साध्या वाटणाऱ्या तपशीलांमधून ते निसर्गाच्या आदिम प्रेरणा—स्वरक्षण आणि स्ववंशवर्धन—यांचा शोध घेतात. लेखक स्वतःचं भान शाबूत ठेवून या शोधयात्रेत उतरतो आणि वाचकालाही त्या प्रवासाचा भाग बनवतो.

या कथेत लेखकाचं कुटुंब, स्नेही, आजूबाजूचं जग आणि एक क्रूर काळा बोका—सगळेच मांजरीभोवती गुंफले जातात. पण जसजसं लेखन पुढे सरकतं, तसतशी ही मांजर केवळ प्राणी न राहता आदिमायेचं आत्मजन्मा व आत्मभोगी रूप धारण करते. उत्पत्ती, स्थिती आणि लय—या त्रिसूत्रीचा अत्यंत थेट आणि भावस्पर्शी अनुभव ही कादंबरी देते.

दार्शनिक तत्त्वज्ञान, लोकसाहित्याची परंपरा आणि सनातन भारतीय समाजमन यांचा हळुवार, तलम आणि सखोल स्पर्श असलेली ही कादंबरी मराठी साहित्यात आपलं स्वतंत्र स्थान निर्माण करते. ‘माऊली’ म्हणजे केवळ कथा नाही—तो एक कलात्मक, तत्त्वचिंतनात्मक अनुभव आहे, जो वाचकाला अंतर्मुख करतो आणि दीर्घकाळ मनात रेंगाळतो.